CUỘC THI THÍ NGHIỆM THỰC HÀNH SINH HỌC - CẦU NỐI GIỮA HỌC TẬP VÀ ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP CHO HỌC SINH
2026-04-14 14:42:16
Trong bối cảnh giáo dục Việt Nam đang thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể 2018, việc đổi mới phương pháp dạy học trở thành yêu cầu cấp thiết. Đối với môn Sinh học, thí nghiệm thực hành không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức lý thuyết mà còn rèn luyện kỹ năng nghiên cứu, tư duy khoa học và khả năng vận dụng vào thực tiễn.
CUỘC THI THÍ NGHIỆM THỰC HÀNH SINH HỌC - CẦU NỐI GIỮA HỌC TẬP VÀ ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP CHO HỌC SINH
Nguyễn Thanh Hường – GV môn Sinh học
Trong bối cảnh giáo dục Việt Nam đang thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể 2018, việc đổi mới phương pháp dạy học trở thành yêu cầu cấp thiết. Đối với môn Sinh học, thí nghiệm thực hành không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức lý thuyết mà còn rèn luyện kỹ năng nghiên cứu, tư duy khoa học và khả năng vận dụng vào thực tiễn.
Chính vì vậy, ngày 18 tháng 03 năm 2026, Trường THPT Chuyên Nguyễn Huệ đã tổ chức Cuộc thi Thí nghiệm thực hành Sinh học dành cho học sinh khối Chuyên Sinh lớp 11 và 12. Đây là hoạt động thường kỳ của tổ chuyên môn Sinh học, nhằm:
Tạo môi trường học tập gắn lý thuyết với thực hành.
Khuyến khích học sinh phát triển năng lực nghiên cứu khoa học.
Định hướng nghề nghiệp cho học sinh thông qua trải nghiệm thực tế.
Thực hiện chủ trương đổi mới dạy học, phát triển phẩm chất và năng lực học sinh theo định hướng chương trình mới.
Trong suốt quá trình tổ chức, Ban giám hiệu nhà trường luôn quan tâm sâu sát và chỉ đạo kịp thời, coi đây là một hoạt động trọng tâm trong kế hoạch đổi mới phương pháp dạy học. Ban giám hiệu không chỉ định hướng về mặt chuyên môn mà còn tạo điều kiện tốt nhất về cơ sở vật chất để cuộc thi diễn ra thành công.
Để chuẩn bị tốt cho cuộc thi, phòng thí nghiệm được trang bị đầy đủ kính hiển vi, dụng cụ thí nghiệm, hóa chất và các thiết bị hỗ trợ hiện đại, đảm bảo cho học sinh có môi trường thực hành an toàn, chuyên nghiệp.
Thầy Đinh Hữu Lâm – Phó hiệu trưởng dự khán và cổ vũ các đội thi trong phòng thí nghiệm
Sự tận tâm của giáo viên trong tổ Sinh học
Các thầy cô trong nhóm Sinh học đã dành nhiều tâm huyết để chuẩn bị cho cuộc thi. Cô giáo Nguyễn Thị Hiên chia sẻ: “Điều khiến tôi hạnh phúc nhất là nhìn thấy ánh mắt say mê của các em khi quan sát mẫu vật dưới kính hiển vi. Đó là khoảnh khắc mà lý thuyết trở thành trải nghiệm sống động”. Thầy giáo Trịnh Việt Văn giáo viên nhóm Sinh học, nhận xét: “Các nội dung thí nghiệm được lựa chọn rất sát với chương trình học, vừa có tính ứng dụng, vừa có tính khám phá. Điều này giúp học sinh không chỉ ôn lại kiến thức mà còn mở rộng hiểu biết, thấy được sự liên hệ giữa lý thuyết và thực tiễn”.
Giáo viên hướng dẫn học sinh thảo luận kết quả thí nghiệm enzyme
Để cuộc thi diễn ra khoa học, công bằng và tạo điều kiện cho học sinh trải nghiệm đầy đủ, tổ chuyên môn Sinh học đã lựa chọn hình thức thi theo Trạm. Mỗi trạm tương ứng với một nội dung thí nghiệm, học sinh sẽ lần lượt di chuyển qua các trạm để thực hiện.
Trạm 1: Quan sát tế bào thực vật bằng kính hiển vi và tiến hành thí nghiệm co – phản co nguyên sinh
Học sinh quan sát tế bào biểu bì lá thài lài tía và hành tím dưới kính hiển vi, nhận diện cấu trúc cơ bản của tế bào. Sau đó, tiến hành thí nghiệm co nguyên sinh bằng dung dịch NaCl 10% và phản co nguyên sinh bằng dung dịch H₂O trên tế bào biểu bì hành tím. Qua đó, học sinh hiểu rõ cơ chế thẩm thấu, vai trò của nước trong tế bào, đồng thời rèn luyện kỹ năng thao tác thí nghiệm và phân tích hiện tượng.
Trạm 2: Tách chiết sắc tố thực vật
Học sinh thực hiện thí nghiệm tách chiết sắc tố lá bằng phương pháp sắc ký, quan sát sự phân tách các sắc tố quang hợp. Thí nghiệm giúp học sinh hiểu rõ vai trò của sắc tố trong quá trình quang hợp và ứng dụng trong nghiên cứu sinh học.
Trạm 3: Khảo sát hoạt tính enzyme
Học sinh tiến hành thí nghiệm khảo sát ảnh hưởng của nhiệt độ, pH và nồng độ cơ chất đến hoạt tính enzyme. Qua đó, các em rèn luyện kỹ năng thiết kế thí nghiệm, phân tích số liệu và rút ra kết luận khoa học.
Cách thức tổ chức chung
Học sinh được chia thành các nhóm nhỏ, lần lượt di chuyển qua 3 trạm theo sơ đồ vòng tròn.
Mỗi trạm có giáo viên phụ trách để hướng dẫn, giám sát và chấm điểm.
Thời gian quy định cho mỗi trạm khoảng 15–20 phút, đảm bảo học sinh có đủ thời gian thao tác và ghi nhận kết quả.
Sau khi hoàn thành cả 3 trạm, học sinh sẽ tổng hợp kết quả, thảo luận nhóm và thuyết trình trước hội đồng giám khảo.
Ý nghĩa của hình thức thi theo Trạm
Giúp học sinh trải nghiệm đa dạng các thí nghiệm trong cùng một cuộc thi.
Rèn luyện kỹ năng thực hành, quan sát, phân tích và làm việc nhóm.
Tạo không khí thi cử sôi nổi, vừa học vừa chơi nhưng vẫn đảm bảo tính khoa học và nghiêm túc.
Giúp giáo viên dễ dàng theo dõi, đánh giá năng lực thực hành của từng nhóm học sinh.
Ở mỗi Trạm học sinh đều được thử thách các kiến thức kỹ năng cần thiết đối với nghiên cứu sinh học, ví dụ như ở Trạm Quan sát tế bào bằng kính hiển vi và tiến hành thí nghiệm co và phản co nguyên sinh học sinh cần nhận diện cấu trúc tế bào biểu bì lá thài lài tía và hành tím, thực hiện thí nghiệm co và phản co nguyên sinh trên tế bào biểu bì bằng các dung dịch NaCl 10% và H20.
Kết quả quan sát của nhóm bạn Lê Tuyết Đan học sinh lớp 12 Sinh trong thí nghiệm
Khi thực hiện thí nghiệm co và phản co nguyên sinh trên tế bào biểu bì hành tím bằng các dung dịch NaCl 10% và H₂O, học sinh được trực tiếp chứng kiến hiện tượng vật lý – sinh học quan trọng: Dung dịch NaCl 10% làm tế bào mất nước, màng sinh chất tách khỏi thành tế bào → hiện tượng co nguyên sinh; Dung dịch H₂O làm tế bào hút nước trở lại, màng sinh chất áp sát thành tế bào → hiện tượng phản co nguyên sinh.
Thí nghiệm này giúp học sinh hiểu rõ cơ chế thẩm thấu, vai trò của nước trong tế bào, và tác động của môi trường đến sự sống. Từ đó rèn luyện cho người học kỹ năng quan sát khoa học. Học sinh biết cách sử dụng kính hiển vi, điều chỉnh ánh sáng, tiêu cự để nhìn rõ cấu trúc tế bào; Rèn luyện khả năng tập trung, tỉ mỉ và kiên nhẫn khi quan sát mẫu vật – phẩm chất cần thiết trong nghiên cứu sinh học.
Kỹ năng thực hành thí nghiệm của học sinh cũng được nâng cao. Học sinh biết cách chuẩn bị mẫu vật, sử dụng dụng cụ thí nghiệm và xử lý hóa chất an toàn. Nắm được quy trình thí nghiệm, thao tác chính xác, đảm bảo kết quả quan sát trung thực.
Học sinh lớp 11 Sinh 1tiến hành thí nghiệm tách chiết sắc tố thực vật.
Các bạn tập trung làm thí nghiệm, phân tích kết quả và trả lời các câu hỏi trong đề thi một cách cẩn thận
Hứng thú và phản hồi tích cực của học sinh
Em Nguyễn Mai Chi (lớp 11 Sinh 1) chia sẻ: “Cuộc thi thí nghiệm thực hành là một trải nghiệm rất bổ ích đối với em. Trong quá trình chuẩn bị em đã phải ôn lại kiến thức lý thuyết và rèn luyện kỹ năng thao tác trong phòng thí nghiệm một cách cẩn thận và chính xác hơn. Qua cuộc thi, em nhận ra tầm quan trọng của sự kiên nhẫn, tỉ mỉ và làm việc khoa học. Điều này giúp em định hướng rõ hơn về việc theo đuổi các ngành liên quan đến sinh học trong tương lai. Đặc biệt khi học lí thuyết về enzyme, em đã cảm nhận được sự kì diệu của chất xúc tác sinh học này. Tuy nhiên, chỉ khi trực tiếp tiến hành thí nghiệm, em mới thấy rõ hoạt tính của enzyme thay đổi như thế nào dưới các điều kiện khác nhau. Trải nghiệm ấy giúp em hiểu sâu hơn kiến thức đã học và khiến em càng yêu thích môn Sinh học hơn”.
Mai Chi cùng các bạn trong nhóm mình với kết quả thí nghiệm đạt Giải Nhì của cuộc thi
Em Phạm Linh Chi (lớp 12 Sinh, đội đạt giải Nhất) xúc động nói: “Cuộc thi thí nghiệm thực hành đối với mình là một trải nghiệm rất ý nghĩa vì nội dung không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn yêu cầu khả năng vận dụng vào thực tế. Quá trình chuẩn bị giúp mình rèn luyện sự cẩn thận, tư duy logic và kỹ năng thao tác với các dụng cụ thí nghiệm. Thông qua cuộc thi, mình không chỉ hiểu sâu hơn những kiến thức đã học mà còn dần xây dựng được niềm đam mê với khoa học, từ đó đi đến quyết định theo đuổi ngành Công nghệ sinh học trong tương lai”.
Linh Chi cùng các bạn trong nhóm đạt giải Nhất của cuộc thi chụp ảnh cùng cô Đỗ Thị Lan Tổ trưởng tổ Sinh-TD-QPAN
Sau khi các đội hoàn thành phần thi, Ban giám khảo đã công bố kết quả và trao thưởng:
Các đội đạt giải Nhất, Nhì, Ba được trao giấy chứng nhận thành tích cùng phần thưởng khích lệ.
Những đội còn lại cũng nhận được giấy chứng nhận tham gia, ghi nhận sự nỗ lực và tinh thần học tập nghiêm túc.
Em Nguyễn Minh Khuê (lớp 11 Sinh 2, đội đạt giải Ba) chia sẻ: “Dù không đạt giải cao nhất, nhưng việc được trao giấy chứng nhận khiến em thấy mình được ghi nhận. Em sẽ tiếp tục cố gắng trong những lần thi sau.”
Học sinh vui mừng nhận giấy chứng nhận và chụp ảnh lưu niệm cùng thầy cô.
Ý nghĩa và ảnh hưởng của cuộc thi
Cuộc thi mang lại nhiều giá trị thiết thực:
Khẳng định vai trò của thực hành trong việc gắn lý thuyết với thực tiễn.
Phát triển năng lực nghiên cứu: học sinh được rèn luyện kỹ năng quan sát, phân tích, xử lý số liệu và trình bày kết quả.
Thúc đẩy tinh thần hợp tác và sáng tạo: các đội thi phải phối hợp nhịp nhàng, đưa ra giải pháp tối ưu để hoàn thành thí nghiệm.
Định hướng nghề nghiệp: nhiều học sinh đã tìm thấy niềm đam mê với nghiên cứu khoa học, y học, công nghệ sinh học, môi trường…
Thầy giáo Phạm Ngọc Hà nhận xét: “Qua cuộc thi, chúng tôi nhận thấy nhiều em đã bộc lộ rõ niềm đam mê với khoa học. Đây là tín hiệu rất tích cực, cho thấy hoạt động thí nghiệm thực hành có tác động mạnh mẽ đến việc định hướng nghề nghiệp.”
Cuộc thi Thí nghiệm thực hành Sinh học tại Trường THPT Chuyên Nguyễn Huệ – một hoạt động thường kỳ của tổ chuyên môn Sinh học – không chỉ là một sân chơi học thuật, mà còn là một chương trình giáo dục mang tính chiến lược. Nó giúp học sinh phát triển toàn diện, nuôi dưỡng niềm đam mê khoa học, đồng thời thực hiện đúng định hướng đổi mới của nền giáo dục Việt Nam.
Với sự quan tâm của Ban giám hiệu, sự tận tâm của giáo viên và sự hứng thú của học sinh, cuộc thi đã trở thành một dấu ấn quan trọng trong hành trình đổi mới dạy học, góp phần đào tạo thế hệ học sinh sáng tạo, bản lĩnh và sẵn sàng hội nhập.
